Εμπνευσμένος από όσα είχε δει στις 14 Ιουλίου του 2017 στο Παρίσι, ή έχοντας ίσως ζηλέψει τις άψογες στρατιωτικές παρελάσεις στη Μόσχα και στο Πεκίνο, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιθύμησε και οι ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ να επιδείξουν τη δύναμή τους μπροστά στον αρχιστράτηγό τους, δηλαδή τον ίδιο. Έτσι, στις 14 του περασμένου Ιουνίου, τελέστηκε μια μεγάλη παρέλαση στην Ουάσιγκτον για τον εορτασμό της 250ής επετείου της δημιουργίας του αμερικανικού στρατού (US Army) και των γενεθλίων του Τραμπ. Το θέαμα ωστόσο δεν ανταποκρίθηκε πλήρως στις προσδοκίες του.
Το πρωί εκείνης της ημέρας, οι ξένοι τουρίστες είναι απ’ ό,τι φαίνεται περισσότεροι από τους υποστηρικτές του κινήματος MAGA («Make America Great Again»), γεγονός που υπενθυμίζει ότι ο Τραμπ δεν χαίρει τεράστιας δημοτικότητας. Εν αναμονή της παρέλασης, μια ολόκληρη ημέρα εορταστικών εκδηλώσεων εκτυλίσσεται στην εσπλανάδα του National Mall, του πάρκου μεταξύ του Καπιτωλίου και των μνημείων του Τζωρτζ Ουάσιγκτον και του Αβραάμ Λίνκολν. Σε μία από τις εκτάσεις με γρασίδι, ένας διαγωνισμός φυσικής κατάστασης φέρνει σε αναμέτρηση δεκαοκτώ ομάδες στρατιωτικών σε μια διαδρομή γεμάτη δοκιμασίες και εμπόδια. Η απονομή των επάθλων έχει συνδιοργανωθεί από τον αρχιλοχία Μάικλ Γουάιμερ, πρώην μέλος της ομάδας ειδικών επιχειρήσεων Delta Force, που συμμετείχε και ο ίδιος στον αγώνα μαζί με τέσσερις άλλους υψηλόβαθμους πενηντάρηδες. «Εμείς τερματίσαμε ένατοι, δεν είναι φυσιολογικό! Άντε, παίδες, κουνηθείτε!», λέει ειρωνικά σε μερικούς νεαρότερους συμμετέχοντες, κάπως παχουλούς, που, έχοντας καθίσει κάτω, ιδροκοπούν και προσπαθούν με κόπο να πάρουν ανάσα. Η κακή φυσική κατάσταση της αμερικανικής νεολαίας δυσκολεύει τη στρατολόγηση εδώ και πολλά χρόνια.
Λίγο πιο πέρα, στρατιώτες του 3ου Συντάγματος Πεζικού –μιας μονάδας επίδειξης που αποκαλείται και «Παλαιά Φρουρά»– στριφογυρίζουν τουφέκια και ξιφολόγχες υπό το (άνευρο) χειροκρότημα μιας μικρής ομάδας Ασιατών τουριστών, βετεράνων πολέμου και θαυμαστών του προέδρου. Είναι τώρα αυτό φασιστική επίδειξη δύναμης; Πολύ μακριά από το αυταρχικό σκηνικό που είχε προμηνύσει η Αριστερά, η εκδήλωση προσφέρει ένα θέαμα που φανερώνει μάλλον πολιτική κόπωση και απάθεια. Αντί να εκθειάζει τη δύναμη πυρός των ενόπλων δυνάμεων, εκθέτει ακούσια την παρακμή, την αποθάρρυνση και την απαξίωσή τους.
Οι δεσποτικές βλέψεις του Τραμπ και η απόφασή του να καταφεύγει στον στρατό για να πραγματοποιεί τους στόχους του σίγουρα αποτελούν λόγους ανησυχίας. Αφού πρώτα φλέρταρε με την ιδέα να περικόψει κατά το ήμισυ τον στρατιωτικό προϋπολογισμό, έκανε στροφή 180 μοιρών προτείνοντας να αυξηθεί σε πάνω από ένα τρισεκατομμύριο δολάρια (866 δισεκατομμύρια ευρώ) για το οικονομικό έτος 2026 (1η Οκτωβρίου 2025 - 30 Σεπτεμβρίου 2026), υπερβαίνοντας σημαντικά το ήδη φαραωνικό ποσό των 895 δισεκατομμυρίων δολαρίων που είχε ψηφιστεί την προηγούμενη χρονιά.
Από τους επτά χιλιάδες περίπου στρατιώτες που ταξίδεψαν για την παρέλαση, πολλοί έχουν έρθει από τη μεγαλύτερη στρατιωτική βάση της χώρας, το Fort Bragg της Βόρειας Καρολίνας, την καρδιά των ειδικών επιχειρήσεων της Αμερικής. Εκεί είναι που δημιουργήθηκαν τα «πράσινα μπερέ», οι ειδικές δυνάμεις του στρατού, εκεί βρίσκεται επίσης η 82η Αερομεταφερόμενη Μεραρχία (μείζων παράγοντας της απόβασης στη Νορμανδία), καθώς και πολλές μονάδες ειδικευμένες στις μυστικές επιχειρήσεις, όπως η Delta Force. Αυτοί οι επίλεκτοι στρατιώτες, οι οποίοι εδώ και δεκαετίες αναπτύσσονται στο περιθώριο των συγκρούσεων που διεξάγονται υπό αμερικανική αιγίδα (Ιράκ, Σομαλία, Συρία, Υεμένη), ποτέ άλλοτε δεν είχαν εμφανιστεί τόσο εξασθενημένοι.
Αδυναμίες και πανωλεθρίες
Τέσσερις ημέρες πριν από την παρέλαση στην Ουάσιγκτον, ο Τραμπ μίλησε στο Fort Bragg μπροστά σε ένα πλήθος από εύρωστους άντρες, προσεκτικά επιλεγμένους –οι υπέρβαροι στρατιώτες ή εκείνοι με ύποπτες πολιτικές συμπάθειες δεν ήταν ευπρόσδεκτοι. Υπό την κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν, η βάση είχε μετονομαστεί για σύντομο χρονικό διάστημα σε «Fort Liberty», μια αλλαγή που ακύρωσε ο Τραμπ μόλις επέστρεψε στον Λευκό Οίκο. «Το όνομά του είναι Fort Bragg!», φώναξε προς το πλήθος που πανηγύριζε. «Και θα είναι για πάντα Fort Bragg!»
«Εδώ και δυόμισι αιώνες», συνέχισε, «οι στρατιώτες μας ορμούν στο καμίνι της μάχης και εξολοθρεύουν τους εχθρούς της Αμερικής. Ο στρατός μας συνέτριψε αυτοκρατορίες, έκανε βασιλιάδες να τρέμουν, ανέτρεψε τυράννους, κυνήγησε κτηνώδεις τρομοκράτες μέχρι τις πύλες της κόλασης. (…) Όλος ο κόσμος τον φοβάται και δεν υπάρχει όμοιός του στον πλανήτη».
Ωστόσο, ο σύγχρονος αμερικανικός στρατός είναι πολύ πιο αποδυναμωμένος απ’ ό,τι υποδηλώνουν αυτές οι στομφώδεις μεγαλοστομίες και οι θηριώδεις δαπάνες του Πενταγώνου. Σε όλους τους μεγάλους πολέμους που διεξήγαγαν από το 1945 και μετά –με εξαίρεση εκείνον του Κόλπου– οι ΗΠΑ είτε έχασαν είτε δεν κατάφεραν να επιτύχουν τους δηλωμένους στόχους τους. Και η αδυναμία αυτή μοιάζει να αυξάνεται ενόσω διογκώνεται ο προϋπολογισμός για την άμυνα. Για να πειστούμε, δεν χρειάζεται να ανατρέξουμε στην παταγώδη αποτυχία στο Βιετνάμ ή ακόμα και σε εκείνες στο Ιράκ και το Αφγανιστάν: έναν μόλις μήνα πριν από την επετειακή παρέλαση, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις είχαν υποστεί μια ταπεινωτική ήττα στην Υεμένη, μία από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου.
Οι εορτασμοί της 14ης Ιουνίου παρέχουν εν πάση περιπτώσει μία από τις εξηγήσεις για αυτό το φαινόμενο: την απαξίωση του οπλισμού, με τις συνέπειές που έχει όσον αφορά την αποτελεσματικότητα στη μάχη και τις ανθρώπινες απώλειες. Στην εσπλανάδα, στρατιωτικοί και κατασκευαστές παρουσιάζουν στο κοινό μια σειρά όπλων, πυρομαχικών και εξοπλισμών. Μεταξύ αυτών βρίσκουμε, λόγου χάρη, το τυφέκιο M4, ένα μοντέλο που έχει αρχίζει να δείχνει τα χρόνια του και που πρόκειται σταδιακά να αντικατασταθεί από το Μ7, επάνω στο οποίο ο στρατός εργάζεται από το 2019. Μόνο που, όπως σχεδόν όλα να νέα προϊόντα που αναπτύσσει ο αμυντικός τομέας, το τελευταίο είναι πιο ογκώδες, πιο βαρύ, πιο πολύπλοκο, λιγότερο αξιόπιστο και πιο ακριβό από τους προκατόχους του.
Όχι πολύ μακριά από εκεί, η εταιρεία Bell εκθέτει το MV-75 της, ένα αεροσκάφος με κλίση ελίκων που αναμένεται να διαδεχθεί τα ελικόπτερα Black Hawk, τα οποία πρωτοπαρουσιάστηκαν το 1979. Η Bell είναι επίσης ο κατασκευαστής ενός άλλου αεροσκάφους με κλίση ελίκων, του Osprey, που είναι τόσο επικίνδυνο ώστε το όνομά του έχει γίνει διαχρονικό αστείο μεταξύ των στρατιωτικών. Ενώ η παραγωγή του πρέπει να τερματιστεί το 2027, καμιά τετρακοσαριά είναι ακόμη σε υπηρεσία, κυρίως στο Σώμα Πεζοναυτών, όπου μια σειρά από συντριβές ήρθε να αμαυρώσει λίγο περισσότερο την απαίσια φήμη του μοντέλου: στη Νορβηγία τον Μάρτιο του 2022 (τέσσερις νεκροί), στην Καλιφόρνια τον ακόλουθο Ιούνιο (πέντε νεκροί), στην Αυστραλία τον Αύγουστο του 2023 (τρεις νεκροί) και στα ανοικτά της Ιαπωνίας τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς (οκτώ νεκροί). Την επαύριο αυτής της νιοστής τραγωδίας, το Πεντάγωνο και η ιαπωνική κυβέρνηση αποφάσισαν την προσωρινή καθήλωση όλων των αεροσκαφών του συγκεκριμένου τύπου. Στο περίπτερο της εταιρείας, ο διευθυντής κυβερνητικών σχέσεων της Bell υποστηρίζει εντούτοις ότι το Osprey, που κοστίζει περί τα 90 εκατομμύρια δολάρια, είναι πιο ασφαλές από τα άλλα αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη.
Αλλά και ο στρατός ξηράς χάνει συμβατικά ελικόπτερα (Black Hawk, Apache και Chinook) με πρωτοφανή ρυθμό. Μέσα σε μόλις δύο χρόνια, δεκαεννέα στρατιωτικοί έχασαν τη ζωή τους σε τουλάχιστον είκοσι τέσσερα δυστυχήματα, στα οποία συγκαταλέγεται το πιο θανατηφόρο που έζησε η πολιτική αεροπορία στις ΗΠΑ από το 2001: την εναέρια σύγκρουση επάνω από την Ουάσιγκτον ενός Black Hawk με ένα αεροπλάνο που εκτελούσε περιφερειακά δρομολόγια στις 29 Ιανουαρίου του 2025.
Και κατόπιν έχουμε τις χερσαίες πολεμικές μηχανές. Στην άλλη πλευρά της εσπλανάδας, βλέπουμε ένα άρμα Bradley, όχημα μάχης πεζικού που τέθηκε σε υπηρεσία το 1981. Πέρα από τα αμέτρητα αδύναμα σημεία του –είναι βαρύ, ογκώδες, θορυβώδες, πολύ ορατό, δύσκολο στους ελιγμούς και υπερβολικά ακριβό– τα δισεκατομμύρια δολάρια που ξοδεύτηκαν στις απόπειρες να βρεθεί κάτι να το αντικαταστήσει έχουν πάει έως τώρα εντελώς στράφι. Από τα εκατοντάδες άρματα Bradley που προμήθευσαν οι ΗΠΑ στους μαχόμενους Ουκρανούς, πολλά χάθηκαν αμέσως κατά την καταστροφική αντεπίθεση στη Ζαπορίζια το 2023 και το μεγαλύτερο μέρος όσων απέμειναν έχει έκτοτε καταστραφεί ή κυριευθεί από τους Ρώσους.
Φτάνει επιτέλους η στιγμή να κατευθυνθούμε προς τη Λεωφόρο Συντάγματος (Constitution Avenue) για να παρακολουθήσουμε την παρέλαση –μια χρονολογική παρουσίαση της αμερικανικής στρατιωτικής ιστορίας, με στολές και οχήματα εποχής. Μετά την επανάσταση και τα τρίκωχά της, τον Αμερικανικό Εμφύλιο και τις σκεπαστές άμαξές του, περνά από μπροστά μας μια μοίρα αλεξιπτωτιστών με ατσάλινα κράνη και αρβύλες Pershing για να ανακαλέσει στη μνήμη τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η αναφορά στο Βιετνάμ γίνεται από τους στρατιώτες της 101ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας από το Fort Campbell του Κεντάκι –την έτερη αμερικανική βάση, μαζί με το Fort Bragg, όπου ο κίνδυνος θανάτου από υπερβολική δόση ναρκωτικών είναι υψηλότερος από τον εθνικό μέσο όρο.
Ύστερα από λίγο, μια κακοφωνία από ηλεκτρικές κιθάρες αναγγέλλει ένα από τα κλου του θεάματος: τη στιγμή όπου, αμέσως μετά τις βάρβαρες επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, οι ένοπλες δυνάμεις ξεκίνησαν έναν παγκόσμιο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Πρόκειται ωστόσο για μια βαρετή πομπή από ξεπερασμένα οχήματα, που τονίζει σε ποιον βαθμό το στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα έχει ξεμείνει από ιδέες, παρ’ ότι πνιγμένο στο χρήμα και παραχαϊδεμένο από το Κογκρέσο. Τα άρματα μάχης Abrams, που έκαναν την εμφάνισή τους το 1980, προχωρούν βαριά, με τις ερπύστριές τους να κροταλίζουν, μέσα σε έναν φρικτό σαματά και αναθυμιάσεις κηροζίνης. Ξεπροβάλλοντας από τις καταπακτές των τεθωρακισμένων, κάποιοι στρατιώτες χαιρετούν τους θεατές. Άλλο ένα παράδειγμα εξαιρετικά ακριβού και δυσκολοσυντήρητου πολεμικού μηχανήματος: δεν αποδίδει καλά όταν βρέχει ή όταν έχει ομίχλη και ένας απλός ερασιτεχνικός δρόνος φορτωμένος με εκρηκτικά μπορεί να του κάνει σοβαρή ζημιά. Οι Ουκρανοί προτιμούν να το χρησιμοποιούν στατικά, ως απλό πυροβόλο. Τα Abrams ακολουθούνται από τα Stryker, οκτάτροχα θωρακισμένα οχήματα που από τα πρώτα βήματά τους στον πόλεμο του Ιράκ δεν είχαν πείσει ιδιαίτερα: είναι ένα εξαιρετικό όχημα μάχης, έλεγαν οι στρατιώτες, αρκεί να κυκλοφορεί σε ασφαλτοστρωμένο δρόμο, ο καιρός να μην είναι βροχερός και να μην χρειάζεται να εμπλακεί σε μάχη.
Πόλεμοι χωρίς τέλος
«Χυμένος» στο κάθισμά του, με βλέμμα σκυθρωπό, ο Τραμπ δεν φαίνεται περισσότερο γοητευμένος από ό,τι το κοινό από αυτή τη θλιβερή πομπή. Όσο για τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, χασμουριέται απροκάλυπτα, με τον αγκώνα του ακουμπισμένο αμέριμνα επάνω στην πλάτη της καρέκλας του. Η άφιξη μιας διμοιρίας «πράσινων μπερέ» των Ειδικών Δυνάμεων ξαναζωντανεύει κάπως το πλήθος. Αντίθετα με τους προηγούμενους σχηματισμούς, που παρουσίαζαν την ποικιλομορφία που υφίσταται στις ΗΠΑ, τα «πράσινα μπερέ» απαρτίζονται σχεδόν αποκλειστικά από λευκούς άντρες, μεγαλόσωμους και με τετράγωνο σαγόνι.
Ύστερα από μιάμιση ώρα, η παρέλαση «σβήνει» χωρίς κανείς να μπορεί να πει με ακρίβεια ποια στιγμή τελείωσε. Οι ψηφοφόροι του Τραμπ που συναντήσαμε καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας δεν φάνηκαν ιδιαίτερα ενθουσιασμένοι από τον μιλιταρισμό και την εξωτερική πολιτική του προέδρου. Επειδή δεν είναι αφελείς: γνωρίζουν το ίδιο καλά με τους υπόλοιπους πολίτες ότι οι πόλεμοι κατά της τρομοκρατίας ήταν λάθος, ότι στηρίζονταν σε ψεύδη και ότι κατέληξαν σε δαπανηρές, έως και καταστροφικές ήττες. Αυτό δεν θα εμποδίσει τις ΗΠΑ να εξαπολύσουν νέους πολέμους –και να τους χάσουν. Διότι, όπως έλεγε ο Τζο Μπάιντεν το 2024 για τα πλήγματα που είχε διατάξει κατά της Υεμένης: «Σταματούν τους Χούθι; Όχι. Θα συνεχιστούν; Ναι».
ΕΝΘΕΤΟ
Χούθι-Ουάσιγκτον: 1-0
Από το 2004 και την εμφάνισή του ως ένοπλης ομάδας με στόχο τη διαμαρτυρία εναντίον της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ και της ισραηλινής κατοχής της Παλαιστίνης, το κίνημα των Χούθι είναι ένα αγκάθι στα πλευρά της Ουάσιγκτον, του Ριάντ και του Τελ Αβίβ. Η επίθεση της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 άνοιξε μια νέα φάση στην αντιπαράθεση. Οι αντάρτες, που ήδη λιμοκτονούν εξαιτίας του ναυτικού αποκλεισμού από τη Σαουδική Αραβία (με τη βοήθεια των ΗΠΑ), προσπαθούν να αναγκάσουν το Ισραήλ και τους συμμάχους του να άρουν την πολιορκία της Γάζας, παρεμποδίζοντας τις διερχόμενες από την Ερυθρά Θάλασσα εμπορικές ροές. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιούν ένα ετερόκλητο και εν πολλοίς αυτοσχέδιο οπλοστάσιο που περιλαμβάνει ταχύπλοα, πυραύλους, δρόνους και μη επανδρωμένα υποβρύχια σκάφη.
Με το πρόσχημα της προστασίας της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, τον Ιανουάριο του 2024 η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν εξαπέλυσε μια σειρά αεροπορικών επιδρομών στην Υεμένη και απέστειλε ναυτικές δυνάμεις με στόχο να ανοίξει ξανά το στενό του Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Η εκστρατεία δεν πήγε καλά. Δύο Navy Seals, των επίλεκτων ειδικών δυνάμεων, πνίγηκαν προσπαθώντας να επιβιβαστούν σε ένα καΐκι των Χούθι και το πλήρωμα του καταδρομικού USS Gettysburg κατέρριψε κατά λάθος ένα μαχητικό αεροσκάφος F/A-18F Super Hornet που μόλις είχε απογειωθεί από το USS Harry Truman, το καμάρι του αμερικανικού ναυτικού –το οποίο, λίγες εβδομάδες αργότερα, συγκρούστηκε με ένα αιγυπτιακό εμπορικό πλοίο.
Τον Ιανουάριο του 2025, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κατέταξε τους Χούθι στις τρομοκρατικές οργανώσεις και ενέτεινε τον πόλεμο του προκατόχου του. Αύξησε την αμερικανική παρουσία στην περιοχή με μια νέα αεροναυτική δύναμη κρούσης κόστους 6,5 εκατομμυρίων δολαρίων (5,6 εκ. ευρώ) την ημέρα, βομβαρδιστικά αεροσκάφη B-2 Στελθ κόστους 90.000 δολαρίων ανά ώρα πτήσης και αντιβαλλιστικούς πυραύλους κόστους 2,7 εκατομμυρίων δολαρίων ανά τεμάχιο. Τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, οι ΗΠΑ βομβάρδιζαν διαρκώς την Υεμένη. Προστατευμένοι από τα βουνά στο εσωτερικό της χώρας, οι Χούθι, των οποίων η αποφασιστικότητα και η εφευρετικότητα αντισταθμίζουν την ακραία φτώχεια, αμύνθηκαν πεισματικά. Προκάλεσαν απώλειες πολλών εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων στους Αμερικανούς με την κατάρριψη των μη επανδρωμένων αεροσκαφών τους τύπου Reaper, παραλίγο να διαλύσουν πολλά F-16 και ένα F-35, ενώ κατάφεραν να παρακάμψουν τα συστήματα αεράμυνας για να επιτεθούν στο Ισραήλ με δρόνους μακράς εμβέλειας, συνεχίζοντας παράλληλα να παρενοχλούν την εμπορική ναυτιλία στην Ερυθρά Θάλασσα, η οποία έχει καταρρεύσει.
Στις 28 Απριλίου, αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη χτύπησαν ένα κέντρο κράτησης μεταναστών στην πόλη Σάαντα, στο βόρειο τμήμα της Υεμένης, και στη συνέχεια βομβάρδισαν τους διασώστες που έσπευσαν στο σημείο. Εξήντα οκτώ άτομα σκοτώθηκαν. Σε αντίποινα, οι Χούθι εξαπέλυσαν έναν καταιγισμό από βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον του Truman, το οποίο ανέκρουσε πρύμναν και όπου φύγει-φύγει. Μέσα στη βιασύνη, ένα Super Hornet γλίστρησε από το κατάστρωμα και έπεσε στη θάλασσα.
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η καταστροφή ενός δεύτερου τέτοιου αεροσκάφους αξίας 67 εκατομμυρίων δολαρίων ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Μέσα σε έναν μήνα επιχειρήσεων, οι ΗΠΑ ουσιαστικά εξάντλησαν το απόθεμά τους σε κατευθυνόμενα βλήματα χωρίς να καταφέρουν να επιβάλουν την υπεροχή τους στον αέρα εναντίον μιας χώρας της οποίας το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι πολύ χαμηλότερο από εκείνο της Αϊτής. Σε μια προσπάθεια να σώσει τα προσχήματα, η κυβέρνηση κήρυξε την επιχείρηση «Rough Rider» επιτυχημένη και διέταξε το κεντρικό επιτελείο να θέσει τις επιχειρήσεις «σε παύση». Στην πραγματικότητα, η Ουάσιγκτον υπέκυψε στους Χούθι. «Τους χτυπήσαμε πολύ σκληρά και έδειξαν μεγάλη αντοχή», παραδέχθηκε ο πρόεδρος. Ακριβώς την ίδια ημέρα, ένα τρίτο Super Hornet βυθίστηκε στη θάλασσα μετά από αποτυχημένη προσνήωση.
